Inspiratiebijeenkomst Samenspel in de GGZ

Op 4 november organiseerden PEP Den Haag en Kompassie een bijeenkomst over het samenspel in de GGZ. Haagse mantelzorgers, professionals, zorgvragers en vrijwilligers kwamen bij elkaar om de knelpunten te inventariseren, ervaringen te delen en te zoeken naar mogelijke oplossingen.

Zorgtriade

In de zorgtriade hebben de zorgvrager, de mantelzorgers, de professionals en de vrijwilligers elk hun eigen rol en perspectief. In de praktijk blijkt dat de verschillende partijen elkaar nog niet altijd optimaal weten te vinden en steunen. Hoewel zij zichzelf dikwijls niet als mantelzorgers herkennen, hebben mantelzorgers in de GGZ een zeer belangrijke rol in de zorgtriade. Zij geven vanuit liefde en betrokkenheid veelal langdurig intensieve zorg. De zorg is vaak emotioneel belastend en moeilijk over te dragen aan anderen. Daardoor is overbelasting voor deze groep mantelzorgers een reëel risico. Een betere aansluiting tussen de informele en de formele zorg is van cruciaal belang voor alle betrokken partijen.

Geschiedenis van de GGZ

Fuusje de Graaff (onderzoeker bij Haagse Hogeschool) zet in haar presentatie de zorgtriade in historisch perspectief. Zij laat zien hoe de positie en rollen van de verschillende partijen door de jaren heen veranderde. Pas vanaf de je jaren ’60 beginnen patiënten inspraak te claimen en kwam er een socialere benadering. Mantelzorgers participeren in de huidige tijd steeds meer als partners in het samenspel. Zij hebben daarbij vaak de rollen van zorgverlener (emotioneel en administratie), co-diagnosticus (signaleren van zorgbehoefte), crisismanager en belangenbehartiger (optreden namens cliënt, als die dat zelf niet kan). Deze rollen zullen we nodig hebben in de toekomst als we willen dat cliënten participeren in de samenleving. De uitdaging voor informele zorgverleners is om te leren om de diverse petten uit elkaar te halen. De uitdaging voor professionals en vrijwilligers is om deze rollen te accepteren, te onderkennen en ermee om te leren gaan. Als belangrijkste knelpunt ziet Fuusje de angst voor de vreemde ander, waardoor cliënten niet als mens worden gezien maar als een ‘geval’.

Familiebeleid in de praktijk

Bert van Stavenuiter (directeur MIND Ypsilon) gaat in gesprek met Rita van Maurik (familie-ervaringsdeskundige, adviesdienst MIND Ypsilon) over hoe naasten worden betrokken bij de behandeling van cliënten. Rita’s zoon Jelle kreeg op zijn 21e een acute psychose. Toen ze bij de hulpverlening kwamen, werd haar gezegd dat ze uit elkaar moesten, omdat hij gevaarlijk zou zijn. Later wilde de GGZ-psycholoog haar niet vertellen of Jelle wel of niet naar afspraken ging, omdat Jelle dat niet zou willen, hoewel Jelle dit ontkende. Rita: ‘Inhoudelijk hoefde ik niets te weten. Het ging mij om de geruststelling dat hij meewerkte. Ik voelde me niet serieus genomen en buiten de deur gehouden, zoals veel andere families. Toch leerde ik na verloop van tijd meer afstand te nemen, niet meer overbezorgd te zijn en grenzen te stellen. Pas toen ik meer ervaring kreeg en assertiever werd, ontstond bij mij het gevoel van gelijkwaardigheid als mantelzorger.’

Wat zijn de belangrijkste adviezen aan andere familieleden?
Rita: ‘Probeer aan je eigen leven te denken, je kwaliteit van leven. Blijf je hobby’s doen, blijf uitgaan en voel je er niet schuldig bij. En blijf goed zorgen voor de rest van je gezin. Als je ruimte creëert voor je eigen herstel, heeft dat ook een goede invloed op je zieke familielid, omdat je niet meer op zijn/haar nek zit.’

Samenspel
Bert: ‘Bij een crisis zeggen we soms: de eerste 5 minuten zijn voor de client. En de volgende 5 min
zijn voor de mantelzorger. Door te erkennen: U heeft een moeilijke tijd achter de rug. Bij wijze van spreken een arm om de schouder en vragen: Wat kunnen we voor u doen? Het betrekken van de familie zien wij op twee manieren: enerzijds die ondersteuning, de vraag ‘trek je het nog wel?’ en anderzijds de samenwerking met de mantelzorger als partner in de zorg voor de cliënt, op een gelijkwaardige manier. Dat is samenspel wat ons betreft.’

Inventariseren knelpunten in het samenspel


In een gesprek met de zaal worden knelpunten geïnventariseerd. Wat opvalt is de enorme betrokkenheid en de veelheid aan knelpunten en voorbeelden uit de praktijk. De deelnemers gaan vervolgens in groepen werken aan mogelijke oplossingen voor de knelpunten. Hieronder een greep uit de oogst:

Lange wachttijd van aanvraag tot daadwerkelijke hulp


Ondersteuning jonge, minderjarige mantelzorgers

  • Er zijn bijeenkomsten jonge mantelzorgers en lotgenoten, o.a. KOPP bijeenkomsten.
  • Mantelzorgers moeten ook grenzen leren stellen.
  • Kinderen worden vaak ook hulpverlener.
  • Focus niet alleen op problemen, maar ook op wat niet beschadigd is.
  • Gebruik ook relaties: moeder vader zus, spreek hen aan op hun gezonde deel.
  • Kinderen erbij betrekken, zij hebben een ander perspectief dan de div familieleden. Hoe?
  • Bredere context speelt mee: schaamte, rol in culturele gemeenschap.
  • Gebruik de werktafels van het Haags Steunsysteem.


Mantelzorgers van zorgmijders, hoe ga je daarmee om?

  • Via juridische weg, als iemand gevaar vormt voor zichzelf of omgeving.
  • Accepteren en respecteren (wel actieve rol aannemen).
  • Jaarlijks triade gesprek.
  • Weten welke personen belangrijk zijn in het herstelproces.


Positie hulpverlener bij ontspoorde situatie (hoe creëer je betrokkenheid)

  • Neem als hulpverlener een actieve rol aan, assertief i.p.v. afwachtend.
  • Outreachend, gesprekken voeren.
  • Pas op bij dossiervorming, de situatie kan veranderen.
  • Triade gesprek jaarlijks.
  • Als professional betrokkenheid tonen, vertrouwen winnen.
  • Casuïstiek delen bij collega’s en Haagse Werktafels.


Wat als het familiesysteem het niet eens is?

  • De meningen van alle betrokkenen horen en serieus nemen zodat ze zich gehoord voelen.
  • Afspreken wie wat doet, taakverdeling maken, bv. 1 ziekenhuis, 2 huishoudelijke taken.
  • Praktisch denken, b.v. opnemen gesprek arts zodat iedereen geïnformeerd kan worden.
  • Elke familie is uniek, met een eigen dynamiek, dat is maatwerk. Mogelijke oplossing door huisarts, die is dichtbij, onafhankelijk, kan handelen en signaleren.
  • Doorverwijzen naar inhoudsdeskundige of lotgenoten voor troost en herkenning.


Gelijkwaardige positie familie in zorgtriade

  • Kan een dilemma zijn voor hulpverlener: soms lastig inschatten hoe familiesysteem in elkaar zit.
  • Soms wil een familie zich wel bemoeien, maar geen zorg (verantwoordelijkheid) dragen.
  • Hulp van buiten inschakelen, gebaseerd zijn op vertrouwen.
  • Als vrijwilliger intermediair tussen cliënt en psychiater.
  • Heb aandacht voor de familiegeschiedenis.
  • Niet oordelen over de situatie als hulpverlener. Luister naar familie en werk samen. Beleidsniveau:
    • Een mooi voorbeeld: De Noeroel Moskee in de Scheepersstraat organiseert elke maandagmorgen laagdrempelige activiteiten waar plm 200 ouderen op afkomen. De voorzitter van de stichting is jong en heeft een zorgachtergrond. De poort is altijd open en de vrijwilligers geven laagdrempelige hulp in de wijk, ongeacht religie.
  • Benut de inzet van gemotiveerde en gedreven vrijwilligers, met aandacht voor hun belastbaarheid en grenzen stellen.
  • De gemeente zou geld beschikbaar kunnen stellen voor ervaringsdeskundige ondersteuning, b.v. voor opleiding deskundigheidsbevordering vrijwilligers.
Terug

praktijkverhalen

Inspiratiebijeenkomst Samenspel in de GGZ

Mantelzorg Werkt!

klantvragen

Wat zijn zorgvrijwilligers?

Zorgvrijwilligers zijn mensen die bij het begin van hun activiteiten nog geen band hadden met de zorgvrager. Ze kiezen dus bewust voor hun bijdrage aan de zorg. Bijvoorbeeld een gepensioneerde sportleraar die bewegingslessen organiseert in een zorginstelling.

Wat is Goed Geregeld?

“Goed Geregeld” is een landelijke kwaliteitsonderscheiding van de Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV). Deze certificering geeft aan dat uw vrijwilligersbeleid op orde is. Om voor de onderscheiding in aanmerking te komen, toont u aan dat uw organisatie voldoet aan de kwaliteitscriteria van de vereniging NOV.

agenda

Bijeenkomst Kennis van Zaken Werk&Mantelzorg

Hoe zorgen we ervoor dat we (werkende) mantelzorgers nog beter ondersteunen en faciliteren als gemeente én als werkgever?